search
top
Currently Browsing: Dzieje sztuki

Rzeźba w epoce gotyku

Rzeźba gotycka związana jest przede wszystkim z kościołem. Dostrzec ja można we wnętrzach świątyń, w uskokach portali. Figury apostołów, rozmaitych świętych i osób związanych z dziejami kościoła stoją szeregami wzdłuż bocznych zewnętrznych ścian katedr. Postacie te są coraz bardziej naturalne i swobodne w postawach i gestach. Coraz częściej artyści gotyccy rzeźbili wizerunki osób świeckich, uwzględniając ich charakterystyczne cechy. Mowa tu o realizmie sztuki gotyckiej. W dobie gotyku rozwijała się zarówno rzeźba kamienna jak i drewniana, malowana wielobarwnie(polichromowana). Spotkac można również wspaniałe dzieła wyklepane z blachy srebrnej, pozłoconej(„Popiersie świetego Zygmunta). Ołtarze należą do najbardziej skomplikowanych dzieł rzeźbiarskich tej epoki. Ma on zwykle kształt jak gdyby szafy, na którą składa się zagłębiona część centralna oraz para lub dwie pary skrzydeł. Wyróżniamy tryptyk, pentaptyk i poliptyk. W części środkowej mieści się zwykle kompozycja rzeźbiarska, a na skrzydłach kompozycje płaskorzeźbne lub malowane. W rzeźbach i malowidłach ołtarza przedstawiano głównie sceny z Nowego Testamentu oraz z żywotów świętych i męczenników za Chrystusową wiarę. Najwspanialszym ołtarzem późnogotyckim w Polsce jest dzieło Wita Stwosza w kościele Mariackim w Krakowie.

Rzeźba w epoce romańskiej

Rzeźba tej epoki była wykonywana a kamieniu. Przez to właśnie, ściśle związana była z architekturą. Płaskorzeźby umieszczano na fasadach murów kościelnych, na kapitelach kolumn i na ich trzonach, w niszach i zagłębieniach muru, oraz na ozdobnych obramieniach drzwi wejściowych, tak zwanych portalach. Umieszczano je zwłaszcza pod ich półkolistymi łukami, w tympanonach. Nad wejściem do kościoła umieszczano Chrystusa i Madonnę, w niszach i zagłębieniach muru były postacie świętych, głowice kolumn były oplecione ornamentami z roślin, sylwetek ludzi, zwierząt, ptaków. Dzieła rzeźby romańskiej służyły nie tylko dekoracji. Ich najważniejszym zadaniem było nakłonienie ludzi, przede wszystkim tych nie umiejących czytać, do wierności nakazom ewangelicznym i kościelnym, do życia w cnocie, oraz pokazanie im, jak będzie nagrodzone życie cnotliwe, a jak ukarane życie w grzechu. Takie malowane i rzeźbione nauki nazywano „Biblią ubogich”. Artyści nie starali się oddać rzeczywistego wyglądu postaci. Układy postaci były rozmaite, dostosowane do miejsca w kościele. Tylko Chrystus w portalach trwał sztywny, nieporuszony i surowy. Twórcom romańskim zdarzało się także rzeźbić w drewnie. Były to rzeźby trójwymiarowe.

Malarstwo w epoce romańskiej

Malowidła ścienne we wnętrzach kościelnych przedstawiały sceny zarówno zdobne jak i pouczające. Pojawiały się one w apsydach i na pasach ściennych po obu stronach nawy głównej, ponad łukami arkad. W apsydach malowany był tylko Bóg, w osobie Jezusa. Napawało to pełnym pokory lękiem a także tchnęło powagą. Na innych fragmentach ścian czy sklepieniach umieszczano elementy, które emanowały ożywieniem, a sceny tutaj umieszczone świadczyły o żywym zmyśle obserwacji twórców. Przepiękne dzieła romańskiego malarstwa na ścianach świątyń mamy również w Polsce. Wymienić należy tutaj Tum pod Łęczycą a także kościół w Czerwińsku. Jako najcenniejsze skarby traktowane są kodeksy przechowywane w klasztorach i bibliotekach. Plakietki ozdabiano barwnymi emaliami-z tej techniki słynęli Francuzi. Chrystusa przedstawiano przede wszystkim w układzie frontalnym-przodem do wiernych, z prawą ręką zgiętą w łokciu i dłonią uniesioną w geście błogosławieństwa. Postać Chrystusa otaczała aureola w kształcie ostro zakończonego owalu, tak zwana mandorla. Pięknym przykładem malarstwa romańskiego jest „Zwiastowanie pasterzom”, fragment malowidła ściennego z kościoła świętego Izydora w Leon(Hiszpania).

Epoka wczesnego średniowiecza

Plemiona germańskie, takie jak: Ostrogoci, Wizygoci i Frankowie, zasłynęły z rozmaitych wyrobów. Na przykład brosz do spinania stroju, tak zwanych fibul, brosz w kształcie ptaków i gryfów; pochew i rękojeści mieczy a także całych zbroi. Wspaniałymi dziełami sztuki były również księgi zawierające teksty religijne, tak zwane kodeksy. Pisano je na pergaminie, niekiedy złotą farbą, a tekst zdobiono pięknymi iluminacjami. Pierwsze wielkie dzieła architektury wczesnego średniowiecza powstały za panowania Karola Wielkiego. Powstawały wtedy bazyliki. Ich nawę główną, zakończoną prezbiterium z półkolistą apsydą, przecinała, tworząc symbol krzyża, nawa poprzeczna zwana transeptem. W omawianej epoce budowano także kaplice centralne, tak zwane rotundy, wzniesione na planie koła(najsłynniejsza to kaplica przy pałacu Karola Wielkiego w Aachen). W cesarstwie Karola Wielkiego rozwijała się nadal sztuka ręcznie pisanych i ilustrowanych książek, między innymi z tekstami z Pisma Świętego. Księgi te czasem oprawiano w rzeźbione płytki z kości słoniowej albo w złote blachy wysadzane klejnotami. W średniowieczu pierwszymi budowlami były domy mieszkalne, które stawiano przede wszystkim w grodach.

Next Entries »

top