search
top
Currently Browsing: Dzieje sztuki

Muzyka w średniowieczu

Przez długie stulecia kościoły średniowieczne rozbrzmiewały w porze nabożeństw dźwiękami chorałów. Chorały te, zwane gregoriańskimi, śpiewane były na jeden głos tylko przez mężczyzn, przede wszystkim mnichów i kleryków, bez towarzyszących instrumentów, Śpiewano również, oparte na chorale, stałe części mszy-psalmy, hymny oraz antyfony. Melodie chorału początkowo zapisywano za pomocą liter, następnie pojawił się zapis neumatyczny. Składał się on z kwadracików, rombów, kreseczek, odzwierciedlających w uproszczony sposób ruch linii melodycznej. W XII i XIII wieku rozwijała się także muzyka świecka. Proste melodie, głównie na rynkach, wyśpiewywali waganci(po łacinie „włóczyć się”) a w Polsce zwani rybałtami. Opiewające w cuda przygody i barwne zdarzenia oraz cnoty wybranek serc, były utworami trubadurów, muzyków i poetów, wędrujących ze swymi pieśniami od zamku do zamku. Ich popisom towarzyszyły dźwięki lutni lub fletu. Pierwszy zapis melodii na czterech poziomych liniach równoległych wynalazł włoski mnich Guido z Arezzo. Wynalazł on także nazwy dla podstawowych dźwięków gamy. Piątą linie dodano około 1200 roku. W Polsce słynne były pieśni opiewające życie i męczeńską śmierć wielkich świętych- św. Wojciecha i Stanisława.

Architektura w sztuce gotyckiej

W architekturze gotyckiej kościół stracił swoje bezwzględne panowanie. Wiąże się to ze stopniowym wzrostem siły i znaczenia władzy świeckiej. Obok kościołów powstawały teraz ratusze, pomieszczenia dla cechów wytwarzających rozmaite produkty, hale targowe, domy mieszkalne i fortyfikacje, często z zamkami, które wznoszono także poza miastami. Bezpieczeństwo i trwałość kościołów zapewniał system filarowo-żebrowy. Z gotyckich filarów wybiegają u szczytu ceglane lub kamienne łuki zwane żebrami, łączące się z sobą po przekątnej. Każda czwórka filarów powiązana jest u góry na krzyż. Krzyż utworzony z owych żeber daje nazwę gotyckiemu sklepieniu krzyżowo-żebrowemu. Katedry gotyckie były niezwykle wysokie. Aby nie runęły, zabezpieczano je systemem łuków odporowych i skarp. O trwałości katedr decydował szkielet złożony z filarów i żeber. Stosowano już dużo większe okna, ostre na końcach, przez co wnętrza były znacznie jaśniejsze. Okna wypełniano maswerkiem-koronka ceglaną lub kamienną. Maswerk pojawiał się również nad głównym portalem kościoła, przypominała rozwinięty kwiat, czyli rozetę. Łuk ostry to nowość w sztuce gotyckiej. Cudowną ozdobą gotyckiego kościoła były witraże wprawiane w okna, przedstawiały postacie świętych. Miejsca nad portalami wypełniano wimpergami, a elementy pionowe przedłużano ku górze o ozdobne pinakle.

Rzeźba w epoce gotyku

Rzeźba gotycka związana jest przede wszystkim z kościołem. Dostrzec ja można we wnętrzach świątyń, w uskokach portali. Figury apostołów, rozmaitych świętych i osób związanych z dziejami kościoła stoją szeregami wzdłuż bocznych zewnętrznych ścian katedr. Postacie te są coraz bardziej naturalne i swobodne w postawach i gestach. Coraz częściej artyści gotyccy rzeźbili wizerunki osób świeckich, uwzględniając ich charakterystyczne cechy. Mowa tu o realizmie sztuki gotyckiej. W dobie gotyku rozwijała się zarówno rzeźba kamienna jak i drewniana, malowana wielobarwnie(polichromowana). Spotkac można również wspaniałe dzieła wyklepane z blachy srebrnej, pozłoconej(„Popiersie świetego Zygmunta). Ołtarze należą do najbardziej skomplikowanych dzieł rzeźbiarskich tej epoki. Ma on zwykle kształt jak gdyby szafy, na którą składa się zagłębiona część centralna oraz para lub dwie pary skrzydeł. Wyróżniamy tryptyk, pentaptyk i poliptyk. W części środkowej mieści się zwykle kompozycja rzeźbiarska, a na skrzydłach kompozycje płaskorzeźbne lub malowane. W rzeźbach i malowidłach ołtarza przedstawiano głównie sceny z Nowego Testamentu oraz z żywotów świętych i męczenników za Chrystusową wiarę. Najwspanialszym ołtarzem późnogotyckim w Polsce jest dzieło Wita Stwosza w kościele Mariackim w Krakowie.

« Previous Entries Next Entries »

top