search
top
Currently Browsing: Dzieje sztuki

Teatr w średniowieczu

Podstawowe pojęcie związane z teatrem średniowiecznym to misteria(po łacinie „tajemnica”). Wierni odwiedzający kościoły w okresie Świąt Bożego Narodzenia i Wielkanocy, trafiali właśnie na przedstawienia o tematyce wziętej ze Starego i Nowego Testamentu. Całą świątynię przystosowywano wówczas do wymagań sztuki, ustawiając od wejścia aż do ołtarza szereg podestów z bocznymi ściankami, zwanych mansjonami. Poszczególne sceny sztuki odgrywano równocześnie, był to tak zwany teatr symultaniczny. Z czasem sztuki misteryjne grywano w różnych punktach miasta, na ulicach i placach, ponieważ zostały wyrzucone ze świątyń. Kostiumy aktorów były bogate i wymyślne. Stosowano też rozmaite machiny dla stosowania efektów specjalnych. Koszty dekoracji i kostiumów opłacały zwykle cechy. Innymi pouczającymi przedstawieniami były mirakle(po francusku „cud”). Były to opowieści o cudach dokonywanych przez świętych i męczenników. Misteria i mirakle miały służyć pomocą w zbawieniu dusz wiernych. W przerwach miedzy poszczególnymi częściami przedstawienia wybiegali komicy, by odegrać zabawne, zwykle wierszowane scenki, tak zwane intermedia. Z nich właśnie powstała średniowieczna komedia świecka, zwana farsą, obfitująca w przezabawne sytuacje.

Malarstwo w epoce gotyckiej

Oprócz obrazów nierozdzielnie związanych z ołtarzem, w okresie gotyku rozpowszechnił się obraz niezależny, przeznaczony do zawieszenia na ścianie kościoła. Obraz taki malowano na desce. Zwiemy go obrazem tablicowym. Malując, artyści posługiwali się farbami temperowymi. Tematem obrazów były przede wszystkim sceny z Nowego Testamentu: życie Jezusa i Marii, a także sceny z życia świętych i męczenników. W omawianej epoce usiłowano pokazać człowieka takim, jaki jest naprawdę: w wyglądzie, w odczuciach, a także w otoczeniu. Takie dążenie do realizmu przejawiało się w trojaki sposób. Po pierwsze należało ukazać indywidualność postaci, w jej stroju, rysach twarzy i proporcjach ciała. Po drugie należało pokazać przeżycia człowieka, jego wyraz twarzy i gesty. Po trzecie postać lub grupa ludzi, musiała być ukazana w swoim naturalnym otoczeniu- krajobrazie lub wnętrzu. Z tym właśnie, wiązało się wydobywanie plastyczności i głębi, przez zastosowanie perspektywy i światłocienia, tak jak wtedy umiano. „Pieta”, to często przedstawiany motyw w epoce gotyku(na przykład słynna „Pieta z Awinionu”). W wielu obrazach jako tło, stosowano kolor złoty, a czasem zastępowano go po prostu pejzażem.

Architektura w sztuce romańskiej

Kościół romański wywodzi się z bazyliki wczesnochrześcijańskiej. Bryła takiego kościoła składa się z kilku brył geometrycznych. Są to prostopadłościany, graniastosłupy, ostrosłupy, stożki, walce i półwalce. Jednakże bywają również znacznie większe bazylikowe kościoły romańskie o pięciu nawach, kilku wieżach i przeróżnych przybudowanych kaplicach. Charakterystyczne dla architektury romańskiej jest sklepienie krzyżowe(dwie skrzyżowane kolebki sklepienia tworzą krzyż, a kolebkowe sklepienie wzmocnione jest tak zwanymi pasami sklepiennymi, czyli gurtami). Wielkość i wysokość budowli romańskich była zróżnicowana, tak samo jak kształt ich wież i hełmów. Zależało to głównie od miejsca, gdzie powstawała budowla. Kolumny z czasów romańskich były zazwyczaj niewysokie i mocne, zdobione dekoracją roślinną z kapitelem kostkowym. Jednymi z najcenniejszych świątyń romańskich w Polsce jest kościół benedyktynów w Mogilnie oraz kolegiata w tumie pod Łęczycą. Jeśli chodzi o rzut kościoła romańskiego, to przypomina on krzyż o dość krótkich ramionach. W kościołach tych nawa główna jest zwykle dwukrotnie szersza niż przylegające do niej z obu stron nawy boczne. Ramiona krzyża to nawa poprzeczna- transept. Nawę główną od naw bocznych oddzielają kolumny połączone półkolistymi arkadami.

Muzyka w średniowieczu

Przez długie stulecia kościoły średniowieczne rozbrzmiewały w porze nabożeństw dźwiękami chorałów. Chorały te, zwane gregoriańskimi, śpiewane były na jeden głos tylko przez mężczyzn, przede wszystkim mnichów i kleryków, bez towarzyszących instrumentów, Śpiewano również, oparte na chorale, stałe części mszy-psalmy, hymny oraz antyfony. Melodie chorału początkowo zapisywano za pomocą liter, następnie pojawił się zapis neumatyczny. Składał się on z kwadracików, rombów, kreseczek, odzwierciedlających w uproszczony sposób ruch linii melodycznej. W XII i XIII wieku rozwijała się także muzyka świecka. Proste melodie, głównie na rynkach, wyśpiewywali waganci(po łacinie „włóczyć się”) a w Polsce zwani rybałtami. Opiewające w cuda przygody i barwne zdarzenia oraz cnoty wybranek serc, były utworami trubadurów, muzyków i poetów, wędrujących ze swymi pieśniami od zamku do zamku. Ich popisom towarzyszyły dźwięki lutni lub fletu. Pierwszy zapis melodii na czterech poziomych liniach równoległych wynalazł włoski mnich Guido z Arezzo. Wynalazł on także nazwy dla podstawowych dźwięków gamy. Piątą linie dodano około 1200 roku. W Polsce słynne były pieśni opiewające życie i męczeńską śmierć wielkich świętych- św. Wojciecha i Stanisława.

Architektura w sztuce gotyckiej

W architekturze gotyckiej kościół stracił swoje bezwzględne panowanie. Wiąże się to ze stopniowym wzrostem siły i znaczenia władzy świeckiej. Obok kościołów powstawały teraz ratusze, pomieszczenia dla cechów wytwarzających rozmaite produkty, hale targowe, domy mieszkalne i fortyfikacje, często z zamkami, które wznoszono także poza miastami. Bezpieczeństwo i trwałość kościołów zapewniał system filarowo-żebrowy. Z gotyckich filarów wybiegają u szczytu ceglane lub kamienne łuki zwane żebrami, łączące się z sobą po przekątnej. Każda czwórka filarów powiązana jest u góry na krzyż. Krzyż utworzony z owych żeber daje nazwę gotyckiemu sklepieniu krzyżowo-żebrowemu. Katedry gotyckie były niezwykle wysokie. Aby nie runęły, zabezpieczano je systemem łuków odporowych i skarp. O trwałości katedr decydował szkielet złożony z filarów i żeber. Stosowano już dużo większe okna, ostre na końcach, przez co wnętrza były znacznie jaśniejsze. Okna wypełniano maswerkiem-koronka ceglaną lub kamienną. Maswerk pojawiał się również nad głównym portalem kościoła, przypominała rozwinięty kwiat, czyli rozetę. Łuk ostry to nowość w sztuce gotyckiej. Cudowną ozdobą gotyckiego kościoła były witraże wprawiane w okna, przedstawiały postacie świętych. Miejsca nad portalami wypełniano wimpergami, a elementy pionowe przedłużano ku górze o ozdobne pinakle.

« Previous Entries

top